Czy można zobaczyć to, czego ludzkie oko nie dostrzega? Uczestnicy Pikniku Naukowego na Wydziale Fizyki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Łódzkiego przekonali się, że tak — i to na wiele sposobów naraz.
27 maja 2026 roku kampus WFiIS UŁ zamienił się w żywe laboratorium. Tegoroczny piknik poświęcony był niewidzialnemu promieniowaniu elektromagnetycznemu — podczerwieni i mikrofalом — a jego hasło, „Podczerwień i mikrofale, czyli jak widzieć za pomocą niewidzialnego”, doskonale oddawało charakter całego dnia.
Program otworzyło wystąpienie dr. hab. Adama Busiakiewicza, prof. UŁ, zatytułowane „Niewidzialna strona światła. Co ukrywa przed nami podczerwień?”. Słuchacze dowiedzieli się, czym jest promieniowanie podczerwone, jak działa termowizja i w jaki sposób można dosłownie „widzieć ciepło”. Towarzyszące wykładowi pokazy z użyciem pirometrów i kamer termowizyjnych sprawiły, że abstrakcyjne pojęcia stały się namacalne.
Drugą część wypełnił wykład dr. inż. Macieja Ślota — „(Mikro)fale o gigantycznym znaczeniu dla ludzkości”. Prelegent przybliżył świat fal radiowych i mikrofal, które, choć niewidoczne, towarzyszą nam na każdym kroku: w sieciach WiFi, telefonach komórkowych, radarach. Pokazał też, jak mikrofale wkraczają do nowoczesnej medycyny — w diagnostyce chorób i bezinwazyjnym monitorowaniu organizmu.
Stanowiska, które przyciągały tłumy
Równolegle z wykładami na korytarzach wydziału i przed budynkiem działały stanowiska pokazowe. Można było zajrzeć przez teleskopy z filtrami do obserwacji powierzchni Słońca, stanąć przed kamerą termowizyjną, sprawdzić się przy pokazach iluzji optycznych czy przy stanowiskach robotyki i precyzyjnego lutowania.
Prawdziwym magnesem okazała się komora mgłowa — urządzenie, które pozwala na własne oczy zobaczyć ślady cząstek przelatujących wokół nas i przez nas każdej sekundy. Tuż obok działały detektory promieniowania kosmicznego ustawione w taki sposób, by unaocznić fakt, że ludzkie ciało nie stanowi żadnej przeszkody dla części cząstek docierających z kosmosu.
Piknik był również okazją do rozmów z wykładowcami i studentami wydziału. Zainteresowani mogli pytać o kierunki studiów, projekty naukowe, życie akademickie i laboratoria — co nadało wydarzeniu wymiar nie tylko popularyzatorski, ale i rekrutacyjny.
Część projektu „Łódź Miasto Nauki”
Piknik Naukowy nie był wydarzeniem jednorazowym. Stanowił jeden z trzech kluczowych elementów projektu „Łódź Miasto Nauki — wykłady i wydarzenia dla szkół średnich na Wydziale Fizyki i Informatyki Stosowanej UŁ”, realizowanego przez grupę nieformalną Fizycy dla Łodzi we współpracy z Fundacją Uniwersytetu Łódzkiego.
Projekt trwa od lutego do listopada 2026 roku i obejmuje łącznie osiem działań: International Masterclasses (warsztaty w stylu CERN, inspirowane inicjatywami Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych), cykl sześciu warsztatów o promieniowaniu kosmicznym i świecie cząstek elementarnych, Piknik Naukowy na kampusie oraz Międzynarodowy Dzień Promieniowania Kosmicznego — to ostatnie wydarzenie ma również komponent online, dostępny publicznie.
Projekt skierowany jest przede wszystkim do uczniów szkół średnich z województwa łódzkiego, a jego nadrzędnym celem jest pokazanie, że nowoczesna nauka „dzieje się” w Łodzi — i że warto tu studiować. Zakłada dotarcie do co najmniej 500 odbiorców; w samym Pikniku wzięło udział około 300 osób.
Za projekt odpowiadają mgr Michał Karbowiak (koordynator, fizyk WFiIS UŁ, uczestnik projektu CREDO IFJ PAN w Krakowie), dr hab. Adam Busiakiewicz, prof. UŁ (kierownik Zespołu Pracowni Fizycznych WFiIS UŁ) oraz mgr Maria Głowacka (specjalista ds. projektów Fundacji UŁ).
Finansowanie z programu „Łódź dla Nauki”
Projekt jest współfinansowany ze środków Miasta Łodzi w ramach konkursu grantowego „Łódź dla Nauki — granty na inicjatywy akademickie 2026″, organizowanego przez Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich OPUS. Całkowity budżet projektu wynosi 17 780 zł, z czego 16 002 zł pochodzi z przyznanej dotacji, a 1 778 zł stanowi wkład własny realizatorów.
Konkurs wpisuje się w szerszą strategię budowania wizerunku Łodzi jako atrakcyjnego miasta akademickiego — szczególnie istotną w obliczu rosnącej konkurencji między ośrodkami akademickimi o kandydatów na studia. Dane GUS wskazują, że w ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba studentów w Polsce spadła o około 29%, a według raportu Fundacji Edukacyjnej Perspektywy Łódź przyciąga mniej studentów zagranicznych niż inne duże ośrodki akademickie w kraju.
Realizatorzy projektu mają za sobą sprawdzone działania w tym obszarze: wcześniejsze projekty „Kosmos widziany z Łodzi” (2022–2024), dofinansowane przez MEN i MNiSzW, zaangażowały sześć liceów i 111 uczniów. Liczba uczestników programu „Zdolny Uczeń — Świetny Student” wzrosła z jednej osoby przy starcie do piętnastu w ostatniej edycji.
Fizyka jako zaproszenie
Wydarzenie pokazało, że fizyka nie tylko opisuje rzeczywistość, ale pozwala odkrywać jej ukryte warstwy — obecne wokół nas każdego dnia, choć zwykle niedostrzegalne. Komora mgłowa, kamera termowizyjna, detektor promieniowania kosmicznego — każde z tych narzędzi jest w istocie zaproszeniem do zmiany sposobu patrzenia na świat.
Kolejne działania projektu — warsztaty i Międzynarodowy Dzień Promieniowania Kosmicznego — zaplanowane są na wrzesień i październik 2026 roku.
Projekt „Łódź Miasto Nauki” realizuje Fundacja Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Wydziałem Fizyki i Informatyki Stosowanej UŁ.